هم‌چون معدن‌هاى طلا و نقره‌اند . » « 1 » و « همانا در تو انسان دو خصلت است . . . كه خداوند در سرشت و فطرت تو نهاده است . » « 2 » . ولى قرآن كريم مردم را در آيات زيادى به دو گروه تقسيم مىكند : گمراهان و هدايت يافتگان ، و نيز اضافه مىكند كه هر دو گروه با حالت خاصّ خود در گرو مشيّت پروردگارند : « بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإِيمانِ . » « 3 » ، « وَ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ ، فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً . » « 4 » . بايد به‌طور خاص يادآور شويم كه قرآن به صراحت مىفرمايد كه خداوند به‌طور مثبت و مادّى ، در لحظات حماسى و حسّاس دخالت در امور بندگان مىنمايد تا آنها را از فريبكارىهاى بد منصرف سازد : « فَاسْتَجابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ . » « 5 » ، و حتّى آنها را از افتادن در دام گناه و فحشاء برحذر مىدارد : « كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ . » « 6 » ، و براى اين‌كه ارادهء مردّد آنها را تقويت كند : « وَ لَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا . » « 7 » . در اين لحظات حسّاس و دشوار

--> ( 1 ) - ر ك : من لا يحضره الفقيه : 4 / 380 ، حديث 5821 ؛ مسند الشّهاب : 1 / 145 ، حديث 196 ؛ فيض القدير : 6 / 295 ؛ صفوة الصّفوه : 1 / 206 ؛ كافى 2 : 8 / 177 : حديث 197 ؛ بحار الأنوار : 58 / 65 ، حديث 51 ؛ كشف الخفاء : 2 / 414 ، حديث 2793 ؛ ابجد العلوم : 2 / 32 ؛ كافى ؛ 8 / 177 ، ج 197 كنز العمال : 10 / 149 ، حديث 28761 ؛ سبل الهدى و الرّشاد : 2 / 95 ؛ مسند احمد : 2 / 257 ، حديث 7487 ؛ فضائل الصّحابه : 2 / 885 ، حديث 1673 . و در روايت بخارى : 3 / 1224 ، حديث 3175 و 3194 و 3203 و : 4 / 1729 ، حديث 4412 : « مىگويد : از معادن عرب مىپرسيد ، گزيده‌هاى آنها در جاهليّت ، گزيده‌هاى در اسلام است ، در صورتى كه به خوبى بفهمند و آگاهى داشته باشند . » . ( 2 ) - ر ك : مجمع الزّوائد : 9 / 2 ؛ سنن كبراى بيهقى : 7 / 102 ، حديث 13365 ؛ و در روايت مسلم : 1 / 48 ، حديث 17 : « و به أشج گفت - أشج عبد القيس ( نام وى منذر بن عائذ بود ) - : تو دو خصلت دارى كه خداوند آنها را دوست مىدارد : شكيبايى و گذشت . ( مترجم عربى ) . و ر ك : صحيح ابن حبان : 16 / 181 ، حديث 7204 ؛ المسند المستخرج على صحيح المسلم : 1 / 112 ، حديث 106 ؛ موارد الظّمآن : 1 / 562 ، حديث 2267 ؛ سنن ترمذى : 4 / 366 ، حديث 2011 ؛ مجمع الزّوائد : 9 / 388 ؛ مصباح الزّجاجه : 4 / 232 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1401 ، حديث 4188 ؛ المعجم الأوسط : 3 / 30 ، حديث 2374 ؛ المعجم الصّغير : 2 / 67 ، حديث 792 : المعجم الكبير : 12 / 230 ، حديث 12969 ؛ فتح البارى : 8 / 85 ؛ شرح نووى بر صحيح مسلم : 1 / 189 . ( 3 ) - حجرات ( 49 ) آيهء 17 : بلكه خداوند بر شما منّت مىنهد كه شما را به سوى ايمان هدايت كرد . ( 4 ) - مائده ( 5 ) آيهء 41 : و كسى كه خداوند ارادهء مجازات و رسوايى او را كرده است ، هرگز تو قادر نيستى از او دفاع كنى . ( 5 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 34 : پروردگارش اين دعاى خالصانهء او را اجابت كرد و مكر و نقشهء آنها را از او برگرداند . ( 6 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 24 : ما اين‌چنين ( برهان خويش را به يوسف نشان داديم ) ، تا بدى و فحشاء را از او دور سازيم . ( 7 ) - اسراء ( 17 ) آيهء 74 : و اگر ما تو را ثابت‌قدم نمىساختيم ( و در پرتو مقام عصمت ، از انحراف مصون نبودى ) ، نزديك بود به آنان -